Αντιγόνη

Πρόλογος

Πλοκή: Η Αντιγόνη αποκαλύπτει στην Ισμήνη την απόφαση του Κρέοντα να μείνει άταφος ο Πολυνείκης και τη δική της απόφαση να τον θάψει παρά την απαγόρευση. Η Ισμήνη αρνείται να συμμετάσχει από φόβο, κι έτσι οι δύο αδελφές χωρίζουν δρόμους.

Πάροδος

Πλοκή: Ο Χορός των γερόντων Θηβαίων εισέρχεται πανηγυρίζοντας τη νίκη της πόλης κατά των Αργείων και τον θάνατο των δύο αδελφών στη μονομαχία τους.

Α' Επεισόδιο

Πλοκή: Ο Κρέων ανακοινώνει επίσημα το διάταγμά του και την ποινή θανάτου για όποιον το παραβεί. Ένας φύλακας έρχεται τρομαγμένος να αναφέρει ότι κάποιος έθαψε συμβολικά τον νεκρό.

Β' Επεισόδιο

Πλοκή: Ο φύλακας φέρνει συλληφθείσα την Αντιγόνη, που ομολογεί ανοιχτά την πράξη της. Ακολουθεί σκληρή αντιπαράθεση με τον Κρέοντα, όπου εκείνη επικαλείται τον άγραφο θείο νόμο. Η Ισμήνη προσπαθεί να μοιραστεί την ευθύνη, αλλά η Αντιγόνη την απορρίπτει.

Γ' Επεισόδιο

Πλοκή: Ο Αίμων έρχεται να μιλήσει στον πατέρα του, προσπαθώντας με λογικά επιχειρήματα να τον πείσει να υποχωρήσει. Ο Κρέων εξοργίζεται, κατηγορεί τον γιο του ότι υποτάσσεται σε γυναίκα και η συνάντηση καταλήγει σε ρήξη.

Δ' Επεισόδιο

Πλοκή: Η Αντιγόνη οδηγείται στον τάφο-φυλακή της, θρηνώντας για τη μοναξιά και την τύχη της, χωρίς κανέναν να τη στηρίζει δημόσια. Αποχαιρετά τη ζωή πιστή στην απόφασή της.

Ε' Επεισόδιο

Πλοκή: Ο μάντης Τειρεσίας προειδοποιεί τον Κρέοντα ότι οι θεοί οργίζονται για την ασέβειά του προς τον νεκρό και την Αντιγόνη, προλέγοντας συμφορές. Ο Κρέων, τρομαγμένος, αποφασίζει τελικά να ελευθερώσει την Αντιγόνη και να θάψει τον Πολυνείκη.

Έξοδος

Πλοκή: Ένας άγγελος αναγγέλλει ότι ο Κρέων έφτασε πολύ αργά: η Αντιγόνη είχε κρεμαστεί, ο Αίμων αυτοκτόνησε πάνω στο πτώμα της, και μόλις η είδηση φτάνει στο παλάτι, αυτοκτονεί και η Ευρυδίκη καταριώμενη τον σύζυγό της. Ο Κρέων μένει συντετριμμένος, αναγνωρίζοντας την ύβρη του.

Αντιγόνη

Ποιος: Κόρη του Οιδίποδα και της Ιοκάστης, αδελφή του Πολυνείκη και της Ισμήνης, αρραβωνιαστικιά του Αίμονα.

Χαρακτηριστικά: Ηθικά ασυμβίβαστη, γενναία, πεισματάρα, πιστή στις οικογενειακές και θρησκευτικές της υποχρεώσεις πάνω απ' όλα, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει θάνατο.

Στο έργο: Από την απόφαση να παραβεί τον νόμο της πόλης μέχρι τη σύλληψη, την καταδίκη και τελικά την αυτοκτονία της στον τάφο-φυλακή, παραμένοντας πιστή στις αρχές της μέχρι το τέλος.

Κρέων

Ποιος: Νέος βασιλιάς της Θήβας, θείος της Αντιγόνης, πατέρας του Αίμονα.

Χαρακτηριστικά: Αυστηρός, αλαζόνας, πιστεύει απόλυτα στην ανωτερότητα του κρατικού νόμου· αρχικά αδιάλλακτος, αδυνατεί να ακούσει συμβουλές.

Στο έργο: Από την απόλυτη εξουσία και την επιμονή στο διάταγμά του, περνά στη συνειδητοποίηση του λάθους του μετά την προφητεία του Τειρεσία, αλλά είναι πλέον αργά - χάνει γιο, σύζυγο και τη δική του ψυχική ηρεμία.

Ισμήνη

Ποιος: Αδελφή της Αντιγόνης, κόρη του Οιδίποδα.

Χαρακτηριστικά: Φοβισμένη, υπάκουη στον νόμο, αγαπά την αδελφή της αλλά δεν τολμά να συμμετάσχει αρχικά στην πράξη της.

Στο έργο: Αρνείται στην αρχή να βοηθήσει, αργότερα προσπαθεί να μοιραστεί την ευθύνη από αγάπη, αλλά η Αντιγόνη την απορρίπτει.

Αίμων

Ποιος: Γιος του Κρέοντα, αρραβωνιαστικός της Αντιγόνης.

Χαρακτηριστικά: Λογικός, τρυφερός, προσπαθεί με επιχειρήματα και όχι με πείσμα να πείσει τον πατέρα του, αλλά τελικά οδηγείται στην απόγνωση.

Στο έργο: Από την προσπάθεια συμφιλίωσης με τον πατέρα του, περνά στη ρήξη και καταλήγει να αυτοκτονήσει πάνω στο πτώμα της αγαπημένης του.

Τειρεσίας

Ποιος: Τυφλός μάντης της Θήβας.

Χαρακτηριστικά: Σοφός, ειλικρινής, μιλά χωρίς φόβο στον βασιλιά παρά τον κίνδυνο οργής του.

Στο έργο: Έρχεται να προειδοποιήσει τον Κρέοντα για τη θεϊκή οργή· η προφητεία του επιβεβαιώνεται πλήρως με την καταστροφή που ακολουθεί.

Ευρυδίκη

Ποιος: Σύζυγος του Κρέοντα, μητέρα του Αίμονα.

Χαρακτηριστικά: Σιωπηλή σχεδόν σε όλο το έργο, αλλά βαθιά αφοσιωμένη μητέρα.

Στο έργο: Μαθαίνοντας τον θάνατο του γιου της, αυτοκτονεί καταριώμενη τον Κρέοντα, προσθέτοντας ακόμη μία τραγική απώλεια στην καταστροφή του.

Χορός (γέροντες Θηβαίοι)

Ποιος: Ομάδα γερόντων της Θήβας που σχολιάζει τη δράση.

Χαρακτηριστικά: Συντηρητικός, αρχικά υποστηρίζει τον Κρέοντα ως νόμιμη εξουσία, σταδιακά αμφιταλαντεύεται βλέποντας τις συνέπειες.

Στο έργο: Από την υποστήριξη της εξουσίας του Κρέοντα περνά στην αναγνώριση της τραγικής αλαζονείας του στο τέλος του έργου.

Θείος νόμος εναντίον ανθρώπινου νόμου

Πώς: Ο Σοφοκλής θέτει το ερώτημα ποιος νόμος υπερισχύει όταν συγκρούονται: η θρησκευτική υποχρέωση απέναντι στους νεκρούς ή η πολιτική τάξη που επιβάλλει ο ηγεμόνας. Η Αντιγόνη επιλέγει τον άγραφο θείο νόμο, ο Κρέων τον γραπτό κρατικό νόμο, και κανείς δεν βγαίνει αλώβητος.

Πού: Η αντιπαράθεση Αντιγόνης-Κρέοντα στο Β' Επεισόδιο, η επίκληση των «ἄγραφα νόμιμα».

Η τραγική μοναξιά του ήρωα

Πώς: Η Αντιγόνη μένει μόνη στην απόφασή της - χωρίς την Ισμήνη, χωρίς δημόσια στήριξη, χωρίς καν σαφή θεϊκή επιβεβαίωση πριν το τέλος. Ο Σοφοκλής δείχνει το κόστος της ηθικής ακεραιότητας.

Πού: Ο θρήνος της Αντιγόνης πριν οδηγηθεί στον τάφο (Δ' Επεισόδιο).

Η ύβρις και η τιμωρία της εξουσίας

Πώς: Ο Κρέων, τυφλωμένος από την απόλυτη εξουσία, αρνείται συμβουλές, θεωρεί ότι ο λόγος του ταυτίζεται με τον νόμο, και τιμωρείται σκληρά χάνοντας την οικογένειά του.

Πού: Η αντιπαράθεση με τον Αίμονα, η απόρριψη των συμβουλών του Τειρεσία.

Ο ρόλος της γυναίκας στην πόλη

Πώς: Η Αντιγόνη αμφισβητεί ανοιχτά την πατριαρχική εξουσία, πράγμα πρωτοφανές για τη γυναίκα της εποχής, ενώ ο Κρέων εκφράζει τη φοβία της ανδρικής εξουσίας απέναντι στη γυναικεία ανυπακοή.

Πού: Τα λόγια του Κρέοντα προς τον Αίμονα ότι δεν πρέπει να υποταχθεί σε γυναίκα.

Η σχέση ατόμου και πόλης (κοινότητας)

Πώς: Το έργο εξετάζει πόσο δικαιούται το άτομο να αντιταχθεί στο συλλογικό συμφέρον της πόλης στο όνομα προσωπικών ή θρησκευτικών αξιών.

Πού: Η επιχειρηματολογία του Κρέοντα για την ανάγκη τάξης και νόμου στην πόλη ενάντια στην ατομική συνείδηση της Αντιγόνης.

Θήβα

Τι είναι: Η πόλη όπου εκτυλίσσεται όλη η δράση, μπροστά στα ανάκτορα του Κρέοντα.

Σημασία: Αντιπροσωπεύει τον χώρο της πόλης-κράτους, όπου συγκρούονται ο νόμος της πολιτείας και ο νόμος των θεών.

Το άταφο σώμα του Πολυνείκη

Τι είναι: Το πτώμα του αδελφού της Αντιγόνης, που ο Κρέων απαγορεύει να ταφεί.

Σημασία: Συμβολίζει τη σύγκρουση ανάμεσα στον ανθρώπινο νόμο (τιμωρία του προδότη) και τον θείο νόμο (δικαίωμα κάθε νεκρού σε ταφή).

Ο τάφος-φυλακή της Αντιγόνης

Τι είναι: Σπήλαιο όπου ο Κρέων κλείνει ζωντανή την Αντιγόνη ως τιμωρία.

Σημασία: Αντιπροσωπεύει τη μοναξιά του τραγικού ήρωα, που τιμωρείται από την κοινωνία επειδή ακολούθησε τη δική του ηθική συνείδηση.