Chí Phèo

Mở đầu - tiếng chửi của Chí Phèo

Cốt truyện: Truyện mở ra bằng cảnh Chí Phèo say rượu vừa đi vừa chửi trời, chửi đời, chửi cả làng Vũ Đại mà không ai đáp lại. Cách mở đầu này cho thấy sự cô độc tột cùng của nhân vật ngay từ đầu truyện.

Hồi ức về tuổi thơ và quá khứ lương thiện

Cốt truyện: Chí Phèo vốn là đứa trẻ bị bỏ rơi ở lò gạch cũ, được dân làng nuôi lớn, đi làm canh điền cho nhà Bá Kiến. Thời trẻ hắn là người hiền lành, từng mơ ước có một gia đình nhỏ, chồng cày thuê vợ dệt vải.

Bị hãm hại và vào tù

Cốt truyện: Vì ghen tuông vô cớ, Bá Kiến đẩy Chí Phèo vào tù bảy tám năm với tội danh bịa đặt. Nhà tù thực dân phong kiến đã biến đổi hoàn toàn con người hắn.

Trở về làng - biến thành quỷ dữ

Cốt truyện: Ra tù, Chí Phèo mang bộ dạng dữ tợn, mặt đầy sẹo, say xỉn triền miên. Hắn trở thành tay sai, công cụ gây rối cho Bá Kiến, chuyên rạch mặt ăn vạ để đòi tiền, bị cả làng xa lánh và gọi là con quỷ dữ của làng Vũ Đại.

Đêm gặp Thị Nở

Cốt truyện: Trong một đêm say, Chí Phèo gặp Thị Nở ở vườn chuối, hai người ăn nằm với nhau. Sáng hôm sau Chí tỉnh dậy, lần đầu tiên sau nhiều năm nghe thấy âm thanh cuộc sống bình thường và cảm nhận được sự cô đơn, già nua của bản thân.

Bát cháo hành và khát vọng hoàn lương

Cốt truyện: Thị Nở mang sang bát cháo hành nóng, cử chỉ chăm sóc giản dị ấy khiến Chí Phèo xúc động đến phát khóc. Hắn khao khát được làm người lương thiện, mong Thị Nở làm cầu nối đưa hắn trở lại với xã hội loài người.

Bị cự tuyệt

Cốt truyện: Bà cô Thị Nở kiên quyết phản đối vì Chí Phèo là kẻ tù tội, không cha không mẹ. Thị Nở nghe lời bà cô, trút giận lên Chí Phèo rồi bỏ về, đóng sập cánh cửa duy nhất dẫn Chí trở lại làm người.

Bi kịch cao trào - giết Bá Kiến và tự sát

Cốt truyện: Tuyệt vọng, Chí Phèo xách dao đến thẳng nhà Bá Kiến, hỏi ai cho hắn làm người lương thiện, rồi đâm chết Bá Kiến và tự đâm vào cổ mình mà chết.

Kết thúc - hình ảnh cái lò gạch cũ

Cốt truyện: Nghe tin Chí Phèo chết, Thị Nở nhìn xuống bụng mình, mơ hồ nghĩ đến cái lò gạch cũ bỏ hoang nơi người ta thường vứt những đứa con hoang, gợi ý về một vòng tuần hoàn bi kịch có thể tái diễn.

Chí Phèo

Là ai: Nhân vật chính, vốn là nông dân làm canh điền cho nhà Bá Kiến, sau khi ra tù trở thành kẻ lưu manh của làng Vũ Đại

Tính cách: Vốn hiền lành, có lòng tự trọng, nhưng bị xã hội và nhà tù thực dân phong kiến tha hóa thành kẻ hung dữ, say xỉn; sâu thẳm vẫn khao khát được sống lương thiện và được yêu thương

Trong tác phẩm: Từ nông dân lương thiện bị hãm hại vào tù, trở thành quỷ dữ của làng, được tình thương của Thị Nở đánh thức phần người, nhưng bị cự tuyệt nên tuyệt vọng giết Bá Kiến rồi tự sát

Bá Kiến

Là ai: Lý trưởng, cường hào bá hộ, kẻ cai trị thực tế của làng Vũ Đại

Tính cách: Gian xảo, thâm hiểm, khôn ngoan trong việc dùng người, biết lợi dụng kẻ dưới để củng cố quyền lực, ghen tuông ích kỷ

Trong tác phẩm: Chính là kẻ đẩy Chí Phèo vào tù vì ghen tuông, sau đó biến hắn thành công cụ tay sai; cuối cùng bị chính Chí Phèo giết chết, trả giá cho tội ác của mình

Thị Nở

Là ai: Người phụ nữ nghèo, xấu xí, dở hơi, sống cùng bà cô trong làng Vũ Đại

Tính cách: Chất phác, giàu lòng thương người dù bị xã hội coi khinh vì ngoại hình và gia cảnh có người mắc bệnh hủi

Trong tác phẩm: Là người duy nhất đem đến tình thương và hy vọng cho Chí Phèo qua bát cháo hành, nhưng vì sức ép của bà cô và dư luận, thị cự tuyệt hắn, góp phần đẩy Chí vào bi kịch

Lý Cường

Là ai: Con trai Bá Kiến, kế thừa quyền lực và tính cách của cha

Tính cách: Nóng nảy, hống hách, cũng gian xảo không kém cha mình

Trong tác phẩm: Xuất hiện như hình ảnh tiếp nối sự áp bức của dòng họ Bá Kiến đối với dân làng

Bà cô Thị Nở

Là ai: Người thân duy nhất của Thị Nở, có tiếng nói quyết định trong gia đình

Tính cách: Bảo thủ, coi trọng danh dự gia đình, khắt khe với dư luận làng xã

Trong tác phẩm: Là người trực tiếp ngăn cản mối quan hệ giữa Thị Nở và Chí Phèo, dẫn đến bi kịch cự tuyệt

Năm Thọ và Binh Chức

Là ai: Những kẻ tay sai trước đây của Bá Kiến, tiền thân của vai trò mà Chí Phèo sau này đảm nhận

Tính cách: Hung hãn, bị Bá Kiến lợi dụng rồi loại bỏ

Trong tác phẩm: Số phận của họ cho thấy quy luật tha hóa lặp đi lặp lại dưới bàn tay thao túng của Bá Kiến

Bi kịch bị tha hóa và bị cự tuyệt quyền làm người

Như thế nào: Nam Cao khắc họa quá trình một con người lương thiện bị xã hội thực dân phong kiến đẩy vào con đường lưu manh hóa, rồi khi khao khát quay về làm người thì lại bị chính xã hội ấy cự tuyệt. Đây là bi kịch lớn nhất và là tư tưởng trung tâm của tác phẩm.

Ở đâu: Quá trình Chí Phèo từ canh điền hiền lành đến quỷ dữ của làng, và đỉnh điểm là câu hỏi ai cho tao lương thiện trước khi giết Bá Kiến

Phê phán xã hội thực dân phong kiến bất công

Như thế nào: Tác phẩm tố cáo bộ máy cường hào, nhà tù thực dân đã bóp méo nhân tính con người, biến nạn nhân thành công cụ đàn áp chính đồng loại của mình

Ở đâu: Vai trò của Bá Kiến trong việc đẩy Chí Phèo vào tù, rồi lợi dụng hắn làm tay sai gây rối trong làng

Khát vọng lương thiện và sức mạnh của tình thương

Như thế nào: Nam Cao cho thấy dù con người có bị tha hóa đến đâu, tình thương chân thành vẫn có thể đánh thức phần người còn sót lại, thể hiện tư tưởng nhân đạo sâu sắc của nhà văn

Ở đâu: Chi tiết bát cháo hành Thị Nở mang cho Chí Phèo, khiến hắn xúc động và khao khát làm lại cuộc đời

Định kiến xã hội và sự khắc nghiệt của dư luận

Như thế nào: Dư luận làng xã, đại diện qua bà cô Thị Nở, khước từ cơ hội hoàn lương của Chí Phèo chỉ vì quá khứ tù tội và tiếng xấu, cho thấy sự tàn nhẫn của định kiến xã hội

Ở đâu: Cảnh bà cô Thị Nở mắng chửi và ngăn cản cháu mình đến với Chí Phèo

Số phận người nông dân nghèo trước Cách mạng

Như thế nào: Qua hình ảnh Chí Phèo, Năm Thọ, Binh Chức, tác phẩm cho thấy một quy luật bi thảm lặp đi lặp lại của những người nông dân bị bần cùng hóa, không lối thoát nếu không có sự thay đổi căn bản của xã hội

Ở đâu: Hình ảnh cái lò gạch cũ ở cuối truyện gợi mở khả năng một Chí Phèo con sẽ ra đời

Làng Vũ Đại

Là gì: Ngôi làng hư cấu, bối cảnh chính của toàn bộ câu chuyện

Ý nghĩa: Thu nhỏ của xã hội nông thôn Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám, nơi tồn tại trật tự cường hào áp bức người dân nghèo

Cái lò gạch cũ

Là gì: Lò gạch bỏ hoang ở đầu làng, nơi Chí Phèo được tìm thấy khi còn là trẻ sơ sinh bị bỏ rơi

Ý nghĩa: Biểu tượng cho khởi đầu bi kịch và khả năng lặp lại của bi kịch ấy ở thế hệ sau, xuất hiện cả ở đầu và cuối truyện

Nhà tù thực dân

Là gì: Nơi Chí Phèo bị giam giữ bảy, tám năm vì tội danh bịa đặt

Ý nghĩa: Biểu trưng cho bộ máy cường quyền thực dân phong kiến, nơi biến một con người lương thiện thành kẻ lưu manh

Vườn chuối ven sông

Là gì: Nơi Chí Phèo và Thị Nở gặp nhau trong đêm say rượu

Ý nghĩa: Không gian riêng tư, thoát ly khỏi sự phán xét của làng xóm, nơi tình người nảy sinh giữa hai kẻ bị xã hội ruồng bỏ

Nhà Bá Kiến

Là gì: Nơi ở của gia đình cường hào Bá Kiến

Ý nghĩa: Trung tâm quyền lực và áp bức của làng Vũ Đại